Accueil › 1BAC SM › Devoir maison n°4 — Semestre 1

Devoir maison n°4 — Semestre 1

Suites numériques et trigonométrie

Chargement du PDF…

Remarque — méthodes utilisées

  • Suites : récurrence ; signe de un+1−unu_{n+1}-u_n factorisé ; suite auxiliaire géométrique ; inégalité ∣un+1−ℓ∣≤k∣un−ℓ∣|u_{n+1}-\ell|\le k|u_n-\ell| itérée par récurrence ; sommes géométriques.
  • Trigonométrie : duplication, addition, formules en t=tan⁡x2t=\tan\frac x2, transformations somme–produit dans un triangle, acos⁡x+bsin⁡x=rcos⁡(x−α)a\cos x+b\sin x=r\cos(x-\alpha), cercle trigonométrique.
  • Tous les résultats ont été contrôlés avec Python/sympy (build/verif_lot4.py).

Cadre. Le symbole   ⟺  \iff n’est employé que si chaque étape est réversible. Dans l’exercice 3, xx, yy, zz désignent des réels et kk un entier relatif ; une égalité contenant tan⁡\tan n’est à établir que lorsque toutes les expressions sont définies.

Exercice 1 — Suites numériques — suite homographique Moyen ★★★☆☆

On considère la suite numérique (un)(u_n) définie par u0=0u_0=0 et, pour tout n∈Nn\in\N, un+1=5un+4un+2u_{n+1}=\dfrac{5u_n+4}{u_n+2}.

  1. Montrer que, pour tout n∈Nn\in\N, 0≤un<40\le u_n<4.
  2. Étudier la monotonie de la suite (un)(u_n).
  3. On considère la suite (vn)(v_n) définie sur N\N par vn=un−4un+1v_n=\dfrac{u_n-4}{u_n+1}. a. Montrer que (vn)(v_n) est une suite géométrique ; préciser sa raison et son premier terme. b. Exprimer vnv_n, puis unu_n, en fonction de nn.
  4. a. Montrer que, pour tout n∈Nn\in\N, ∣un+1−4∣≤12∣un−4∣|u_{n+1}-4|\le\dfrac12|u_n-4|. b. En déduire que, pour tout n∈Nn\in\N, ∣un−4∣≤4(12)n|u_n-4|\le4\left(\dfrac12\right)^n.
  5. Pour tout n∈Nn\in\N, on pose Sn=∑k=0nvkS_n=\displaystyle\sum_{k=0}^{n}v_k et Tn=∑k=0n5uk+1T_n=\displaystyle\sum_{k=0}^{n}\frac5{u_k+1}. Exprimer SnS_n et TnT_n en fonction de nn.
Voir la correction

1. 0≤u0=0<40\le u_0=0<4. Soit n∈Nn\in\N tel que 0≤un<40\le u_n<4. Alors un+2>0u_n+2>0, un+1=5un+4un+2>0u_{n+1}=\dfrac{5u_n+4}{u_n+2}>0 et un+1−4=5un+4−4un−8un+2=un−4un+2<0u_{n+1}-4=\dfrac{5u_n+4-4u_n-8}{u_n+2}=\dfrac{u_n-4}{u_n+2}<0. Par récurrence : (∀n∈N) 0≤un<4(\forall n\in\N)\ 0\le u_n<4.

2. un+1−un=5un+4−un2−2unun+2=−(un2−3un−4)un+2=(4−un)(un+1)un+2>0u_{n+1}-u_n=\dfrac{5u_n+4-u_n^2-2u_n}{u_n+2}=\dfrac{-(u_n^2-3u_n-4)}{u_n+2}=\dfrac{(4-u_n)(u_n+1)}{u_n+2}>0 : (un)(u_n) est strictement croissante.

3. a. un+1+1=6un+6un+2u_{n+1}+1=\dfrac{6u_n+6}{u_n+2}, donc vn+1=un−4un+2×un+26(un+1)=16vnv_{n+1}=\dfrac{u_n-4}{u_n+2}\times\dfrac{u_n+2}{6(u_n+1)}=\dfrac16v_n. (vn)(v_n) est géométrique de raison 16\frac16 et de premier terme v0=−4v_0=-4.

3. b. vn=−4(16)nv_n=-4\left(\dfrac16\right)^n. De vn(un+1)=un−4v_n(u_n+1)=u_n-4 : un(1−vn)=4+vnu_n(1-v_n)=4+v_n et 1−vn>01-v_n>0, donc un=4+vn1−vn=4×6n−46n+4u_n=\dfrac{4+v_n}{1-v_n}=\dfrac{4\times6^n-4}{6^n+4}. (Contrôle : u0=0u_0=0, u1=2u_1=2.)

4. a. D’après 1 : ∣un+1−4∣=∣un−4∣un+2|u_{n+1}-4|=\dfrac{|u_n-4|}{u_n+2} et un+2≥2u_n+2\ge2, donc ∣un+1−4∣≤12∣un−4∣|u_{n+1}-4|\le\dfrac12|u_n-4|.

4. b. Pour n=0n=0 : ∣u0−4∣=4≤4|u_0-4|=4\le4. Si ∣un−4∣≤4(12)n|u_n-4|\le4\left(\frac12\right)^n, alors ∣un+1−4∣≤12×4(12)n=4(12)n+1|u_{n+1}-4|\le\frac12\times4\left(\frac12\right)^n=4\left(\frac12\right)^{n+1}. Par récurrence, l’inégalité est vraie pour tout n∈Nn\in\N.

5. Sn=−4×1−(1/6)n+11−1/6=−245(1−(16)n+1)S_n=-4\times\dfrac{1-(1/6)^{n+1}}{1-1/6}=-\dfrac{24}5\left(1-\left(\dfrac16\right)^{n+1}\right). Ensuite 1−vk=(uk+1)−(uk−4)uk+1=5uk+11-v_k=\dfrac{(u_k+1)-(u_k-4)}{u_k+1}=\dfrac5{u_k+1}, d’où Tn=∑k=0n(1−vk)=(n+1)−Sn=n+1+245(1−(16)n+1).T_n=\sum_{k=0}^{n}(1-v_k)=(n+1)-S_n=n+1+\frac{24}5\left(1-\left(\frac16\right)^{n+1}\right).

Exercice 2 — Suites numériques — récurrence linéaire d’ordre 2 Difficile ★★★★☆

On considère la suite (un)n≥1(u_n)_{n\ge1} définie par u1=1u_1=1, u2=2u_2=2 et, pour tout n∈N∗n\in\N^*, un+2=5un+1−4unu_{n+2}=5u_{n+1}-4u_n. On admet que un>0u_n>0 pour tout n∈N∗n\in\N^* et, pour tout n∈N∗n\in\N^*, on pose vn=un+1unv_n=\dfrac{u_{n+1}}{u_n}.

  1. Calculer u3u_3, u4u_4 et v1v_1.
  2. Vérifier que, pour tout n∈N∗n\in\N^*, vn+1=5−4vnv_{n+1}=5-\dfrac4{v_n}.
  3. Montrer par récurrence que, pour tout n∈N∗n\in\N^*, 1<vn<41<v_n<4.
  4. Montrer que la suite (vn)n≥1(v_n)_{n\ge1} est croissante.
  5. On considère la suite (tn)n≥1(t_n)_{n\ge1} définie sur N∗\N^* par tn=vn−4vn−1t_n=\dfrac{v_n-4}{v_n-1}. a. Montrer que (tn)n≥1(t_n)_{n\ge1} est une suite géométrique de raison 14\frac14. b. Montrer que, pour tout n∈N∗n\in\N^*, vn=4n+24n−1+2v_n=\dfrac{4^n+2}{4^{n-1}+2}.
  6. Montrer par récurrence que, pour tout n∈N∗n\in\N^*, un=4n−1+23u_n=\dfrac{4^{n-1}+2}3.
Voir la correction

1. u3=10−4=6u_3=10-4=6, u4=30−8=22u_4=30-8=22, v1=u2u1=2v_1=\frac{u_2}{u_1}=2.

2. vn+1=un+2un+1=5un+1−4unun+1=5−4unun+1=5−4vnv_{n+1}=\dfrac{u_{n+2}}{u_{n+1}}=\dfrac{5u_{n+1}-4u_n}{u_{n+1}}=5-4\dfrac{u_n}{u_{n+1}}=5-\dfrac4{v_n}.

3. 1<v1=2<41<v_1=2<4. Si 1<vn<41<v_n<4, alors vn>0v_n>0, vn+1−1=4(vn−1)vn>0v_{n+1}-1=\dfrac{4(v_n-1)}{v_n}>0 et vn+1−4=vn−4vn<0v_{n+1}-4=\dfrac{v_n-4}{v_n}<0. Par récurrence : (∀n∈N∗) 1<vn<4(\forall n\in\N^*)\ 1<v_n<4.

4. vn+1−vn=5vn−4−vn2vn=(vn−1)(4−vn)vn>0v_{n+1}-v_n=\dfrac{5v_n-4-v_n^2}{v_n}=\dfrac{(v_n-1)(4-v_n)}{v_n}>0 : la suite (vn)n≥1(v_n)_{n\ge1} est (strictement) croissante.

5. a. vn≠1v_n\neq1 donc tnt_n est défini, et tn+1=vn+1−4vn+1−1=(vn−4)/vn4(vn−1)/vn=14tnt_{n+1}=\dfrac{v_{n+1}-4}{v_{n+1}-1}=\dfrac{(v_n-4)/v_n}{4(v_n-1)/v_n}=\dfrac14t_n.

5. b. t1=2−42−1=−2t_1=\frac{2-4}{2-1}=-2, donc tn=−2(14)n−1t_n=-2\left(\frac14\right)^{n-1}. De tn(vn−1)=vn−4t_n(v_n-1)=v_n-4 : vn=4−tn1−tn=4+2×41−n1+2×41−nv_n=\dfrac{4-t_n}{1-t_n}=\dfrac{4+2\times4^{1-n}}{1+2\times4^{1-n}} ; en multipliant par 4n−14^{n-1} : vn=4n+24n−1+2v_n=\dfrac{4^n+2}{4^{n-1}+2}.

6. u1=1+23=1u_1=\frac{1+2}3=1. Soit n∈N∗n\in\N^* tel que un=4n−1+23u_n=\frac{4^{n-1}+2}3 ; alors un+1=vnun=4n+24n−1+2×4n−1+23=4n+23u_{n+1}=v_nu_n=\dfrac{4^n+2}{4^{n-1}+2}\times\dfrac{4^{n-1}+2}3=\dfrac{4^n+2}3. Conclusion par récurrence. (Contrôle : u4=64+23=22u_4=\frac{64+2}3=22.)

Exercice 3 — Trigonométrie Difficile ★★★★☆

  1. a. En remarquant que π6=2×π12\frac\pi6=2\times\frac\pi{12}, calculer cos⁡2π12\cos^2\frac\pi{12}, puis en déduire cos⁡π12\cos\frac\pi{12} et vérifier que cos⁡π12=6+24\cos\frac\pi{12}=\frac{\sqrt6+\sqrt2}4. b. Calculer sin⁡π12\sin\frac\pi{12} par deux méthodes. c. Calculer tan⁡π12\tan\frac\pi{12} par deux méthodes, puis calculer tan⁡(π12+π4)\tan\left(\frac\pi{12}+\frac\pi4\right) par deux méthodes.

  2. Soit x∈Rx\in\R. En remarquant que 3x=2x+x3x=2x+x, montrer que :
    cos⁡3x=4cos⁡3x−3cos⁡x\cos3x=4\cos^3x-3\cos x ;
    sin⁡3x=−4sin⁡3x+3sin⁡x\sin3x=-4\sin^3x+3\sin x ;
    tan⁡3x=3tan⁡x−tan⁡3x1−3tan⁡2x\tan3x=\dfrac{3\tan x-\tan^3x}{1-3\tan^2x}.

  3. Soit x∈Rx\in\R tel que x≠π+2kπx\neq\pi+2k\pi pour tout k∈Zk\in\Z ; on pose t=tan⁡x2t=\tan\frac x2. Montrer que : cos⁡x=1−t21+t2 ;sin⁡x=2t1+t2 ;tan⁡x=2t1−t2 ;1−cos⁡xsin⁡x=t.\cos x=\frac{1-t^2}{1+t^2}\ ;\qquad\sin x=\frac{2t}{1+t^2}\ ;\qquad\tan x=\frac{2t}{1-t^2}\ ;\qquad\frac{1-\cos x}{\sin x}=t .

  4. Soient xx, yy et zz trois réels tels que x+y+z=πx+y+z=\pi. Montrer que : a. sin⁡2x+sin⁡2y+sin⁡2z=4sin⁡xsin⁡ysin⁡z\sin2x+\sin2y+\sin2z=4\sin x\sin y\sin z ; b. cos⁡x+cos⁡y+cos⁡z=1+4sin⁡x2sin⁡y2sin⁡z2\cos x+\cos y+\cos z=1+4\sin\frac x2\sin\frac y2\sin\frac z2 ; c. sin⁡2x+sin⁡2y+sin⁡2z=2+2cos⁡xcos⁡ycos⁡z\sin^2x+\sin^2y+\sin^2z=2+2\cos x\cos y\cos z.

  5. a. Résoudre dans R\R, puis dans ]−π;π]]-\pi;\pi], les équations suivantes :  2cos⁡x−3=0\ 2\cos x-\sqrt3=0 ;  2sin⁡x+1=0\ \sqrt2\sin x+1=0 ;  3cos⁡x−sin⁡x=2\ \sqrt3\cos x-\sin x=\sqrt2. b. Placer les solutions des équations précédentes (dans ]−π;π]]-\pi;\pi]) sur le cercle trigonométrique. c. Résoudre dans ]−π;π]]-\pi;\pi] les inéquations 2cos⁡x−3≥02\cos x-\sqrt3\ge0 et 2sin⁡x+1<0\sqrt2\sin x+1<0.

Voir la correction

1. a. cos⁡π6=2cos⁡2π12−1\cos\frac\pi6=2\cos^2\frac\pi{12}-1, donc cos⁡2π12=1+322=2+34\cos^2\frac\pi{12}=\dfrac{1+\frac{\sqrt3}2}2=\dfrac{2+\sqrt3}4. Comme cos⁡π12>0\cos\frac\pi{12}>0 : cos⁡π12=2+32\cos\frac\pi{12}=\dfrac{\sqrt{2+\sqrt3}}2. Or (6+24)2=8+4316=2+34\left(\frac{\sqrt6+\sqrt2}4\right)^2=\frac{8+4\sqrt3}{16}=\frac{2+\sqrt3}4 et 6+24>0\frac{\sqrt6+\sqrt2}4>0 : cos⁡π12=6+24\cos\frac\pi{12}=\frac{\sqrt6+\sqrt2}4.

1. b. Méthode 1 : sin⁡2π12=1−cos⁡π62=2−34=(6−24)2\sin^2\frac\pi{12}=\frac{1-\cos\frac\pi6}2=\frac{2-\sqrt3}4=\left(\frac{\sqrt6-\sqrt2}4\right)^2 et sin⁡π12>0\sin\frac\pi{12}>0. Méthode 2 : sin⁡π12=sin⁡(π3−π4)=32⋅22−12⋅22\sin\frac\pi{12}=\sin\left(\frac\pi3-\frac\pi4\right)=\frac{\sqrt3}2\cdot\frac{\sqrt2}2-\frac12\cdot\frac{\sqrt2}2. Dans les deux cas : sin⁡π12=6−24\sin\frac\pi{12}=\frac{\sqrt6-\sqrt2}4.

1. c. Méthode 1 : tan⁡π12=6−26+2=(6−2)24=8−434=2−3\tan\frac\pi{12}=\frac{\sqrt6-\sqrt2}{\sqrt6+\sqrt2}=\frac{(\sqrt6-\sqrt2)^2}4=\frac{8-4\sqrt3}4=2-\sqrt3. Méthode 2 : tan⁡(π3−π4)=3−11+3=(3−1)22=2−3\tan\left(\frac\pi3-\frac\pi4\right)=\frac{\sqrt3-1}{1+\sqrt3}=\frac{(\sqrt3-1)^2}2=2-\sqrt3.

Puis méthode 1 : tan⁡(π12+π4)=2−3+11−(2−3)=3−33−1=3(3−1)3−1=3\tan\left(\frac\pi{12}+\frac\pi4\right)=\dfrac{2-\sqrt3+1}{1-(2-\sqrt3)}=\dfrac{3-\sqrt3}{\sqrt3-1}=\dfrac{\sqrt3(\sqrt3-1)}{\sqrt3-1}=\sqrt3 ; méthode 2 : π12+π4=π3\frac\pi{12}+\frac\pi4=\frac\pi3 et tan⁡π3=3\tan\frac\pi3=\sqrt3.

2. cos⁡3x=cos⁡2xcos⁡x−sin⁡2xsin⁡x=(2cos⁡2x−1)cos⁡x−2sin⁡2xcos⁡x=(2cos⁡2x−1)cos⁡x−2(1−cos⁡2x)cos⁡x=4cos⁡3x−3cos⁡x\cos3x=\cos2x\cos x-\sin2x\sin x=(2\cos^2x-1)\cos x-2\sin^2x\cos x=(2\cos^2x-1)\cos x-2(1-\cos^2x)\cos x=4\cos^3x-3\cos x.

sin⁡3x=sin⁡2xcos⁡x+cos⁡2xsin⁡x=2sin⁡x(1−sin⁡2x)+(1−2sin⁡2x)sin⁡x=−4sin⁡3x+3sin⁡x\sin3x=\sin2x\cos x+\cos2x\sin x=2\sin x(1-\sin^2x)+(1-2\sin^2x)\sin x=-4\sin^3x+3\sin x.

Lorsque tan⁡x\tan x, tan⁡2x\tan2x et tan⁡3x\tan3x sont définis et 1−3tan⁡2x≠01-3\tan^2x\neq0 : tan⁡3x=tan⁡2x+tan⁡x1−tan⁡2xtan⁡x\tan3x=\dfrac{\tan2x+\tan x}{1-\tan2x\tan x} avec tan⁡2x=2t1−t2\tan2x=\frac{2t}{1-t^2} (t=tan⁡xt=\tan x) ; en multipliant par 1−t21-t^2 : tan⁡3x=2t+t−t31−t2−2t2=3t−t31−3t2\tan3x=\dfrac{2t+t-t^3}{1-t^2-2t^2}=\dfrac{3t-t^3}{1-3t^2}.

3. x2≠π2+kπ\frac x2\neq\frac\pi2+k\pi, donc cos⁡x2≠0\cos\frac x2\neq0 et 1+t2=1cos⁡2x21+t^2=\frac1{\cos^2\frac x2}. Alors cos⁡x=cos⁡2x2−sin⁡2x2=cos⁡2x2(1−t2)=1−t21+t2\cos x=\cos^2\frac x2-\sin^2\frac x2=\cos^2\frac x2(1-t^2)=\frac{1-t^2}{1+t^2} et sin⁡x=2sin⁡x2cos⁡x2=2tcos⁡2x2=2t1+t2\sin x=2\sin\frac x2\cos\frac x2=2t\cos^2\frac x2=\frac{2t}{1+t^2}. Si cos⁡x≠0\cos x\neq0 (donc t2≠1t^2\neq1) : tan⁡x=sin⁡xcos⁡x=2t1−t2\tan x=\frac{\sin x}{\cos x}=\frac{2t}{1-t^2}. Si sin⁡x≠0\sin x\neq0 (donc t≠0t\neq0) : 1−cos⁡xsin⁡x=(1+t2)−(1−t2)2t=t\frac{1-\cos x}{\sin x}=\frac{(1+t^2)-(1-t^2)}{2t}=t.

4. a. sin⁡2x+sin⁡2y=2sin⁡(x+y)cos⁡(x−y)=2sin⁡zcos⁡(x−y)\sin2x+\sin2y=2\sin(x+y)\cos(x-y)=2\sin z\cos(x-y) et sin⁡2z=2sin⁡zcos⁡z=−2sin⁡zcos⁡(x+y)\sin2z=2\sin z\cos z=-2\sin z\cos(x+y). Donc la somme vaut 2sin⁡z(cos⁡(x−y)−cos⁡(x+y))=4sin⁡xsin⁡ysin⁡z2\sin z\big(\cos(x-y)-\cos(x+y)\big)=4\sin x\sin y\sin z.

4. b. z2=π2−x+y2\frac z2=\frac\pi2-\frac{x+y}2. cos⁡x+cos⁡y=2cos⁡x+y2cos⁡x−y2=2sin⁡z2cos⁡x−y2\cos x+\cos y=2\cos\frac{x+y}2\cos\frac{x-y}2=2\sin\frac z2\cos\frac{x-y}2 et cos⁡z=1−2sin⁡2z2=1−2sin⁡z2cos⁡x+y2\cos z=1-2\sin^2\frac z2=1-2\sin\frac z2\cos\frac{x+y}2. La somme vaut 1+2sin⁡z2(cos⁡x−y2−cos⁡x+y2)=1+4sin⁡x2sin⁡y2sin⁡z21+2\sin\frac z2\left(\cos\frac{x-y}2-\cos\frac{x+y}2\right)=1+4\sin\frac x2\sin\frac y2\sin\frac z2.

4. c. sin⁡2x+sin⁡2y=1−cos⁡2x+cos⁡2y2=1−cos⁡(x+y)cos⁡(x−y)=1+cos⁡zcos⁡(x−y)\sin^2x+\sin^2y=1-\frac{\cos2x+\cos2y}2=1-\cos(x+y)\cos(x-y)=1+\cos z\cos(x-y) et sin⁡2z=1−cos⁡2z=1+cos⁡zcos⁡(x+y)\sin^2z=1-\cos^2z=1+\cos z\cos(x+y). La somme vaut 2+cos⁡z(cos⁡(x−y)+cos⁡(x+y))=2+2cos⁡xcos⁡ycos⁡z2+\cos z\big(\cos(x-y)+\cos(x+y)\big)=2+2\cos x\cos y\cos z.

5. a.

  • 2cos⁡x−3=0  ⟺  cos⁡x=cos⁡π6  ⟺  x=±π6+2kπ2\cos x-\sqrt3=0\iff\cos x=\cos\frac\pi6\iff x=\pm\frac\pi6+2k\pi. Dans ]−π;π]]-\pi;\pi] : {−π6;π6}\left\{-\frac\pi6;\frac\pi6\right\}.
  • 2sin⁡x+1=0  ⟺  sin⁡x=sin⁡(−π4)  ⟺  x=−π4+2kπ\sqrt2\sin x+1=0\iff\sin x=\sin\left(-\frac\pi4\right)\iff x=-\frac\pi4+2k\pi ou x=5π4+2kπx=\frac{5\pi}4+2k\pi. Dans ]−π;π]]-\pi;\pi] : {−3π4;−π4}\left\{-\frac{3\pi}4;-\frac\pi4\right\}.
  • 3cos⁡x−sin⁡x=2cos⁡(x+π6)\sqrt3\cos x-\sin x=2\cos\left(x+\frac\pi6\right) (r=2r=2, cos⁡α=32\cos\alpha=\frac{\sqrt3}2, sin⁡α=−12\sin\alpha=-\frac12, α=−π6\alpha=-\frac\pi6). L’équation équivaut à cos⁡(x+π6)=22  ⟺  x=π12+2kπ\cos\left(x+\frac\pi6\right)=\frac{\sqrt2}2\iff x=\frac\pi{12}+2k\pi ou x=−5π12+2kπx=-\frac{5\pi}{12}+2k\pi. Dans ]−π;π]]-\pi;\pi] : {−5π12;π12}\left\{-\frac{5\pi}{12};\frac\pi{12}\right\}.

5. b. Voir la figure (points A1A_1, A2A_2 : première équation ; B1B_1, B2B_2 : deuxième ; C1C_1, C2C_2 : troisième).

Figure

5. c. 2cos⁡x−3≥0  ⟺  cos⁡x≥322\cos x-\sqrt3\ge0\iff\cos x\ge\frac{\sqrt3}2 : arc [A2A1][A_2A_1] contenant II, soit S=[−π6;π6]S=\left[-\frac\pi6;\frac\pi6\right].  2sin⁡x+1<0  ⟺  sin⁡x<−22\ \sqrt2\sin x+1<0\iff\sin x<-\frac{\sqrt2}2 : arc ouvert ]B1B2[]B_1B_2[ situé sous la droite y=−22y=-\frac{\sqrt2}2, soit S′=]−3π4;−π4[S'=\left]-\frac{3\pi}4;-\frac\pi4\right[.

← Retour aux chapitres 1BAC SM